Kredili İşlem Nedir? Borsada Kredili İşlem Yasağı Ne Demek?

Borsada yatırım yapanların karşılaşabileceği kavramlardan biri, kredili işlemdir. Kredili işlem, yatırımcının belirli şartlar ve teminatlar çerçevesinde aracı kurum tarafından sağlanan finansmanla hisse senedi almasına olanak sağlayan bir işlem yöntemidir.

Ancak bazı hisselerde yatırımcıların kredili alım yapması belirli sürelerle kısıtlanabilir. Bu uygulama kredili işlem yasağı veya Borsa İstanbul'daki adıyla açığa satış ve kredili işlem yasağı olarak yatırımcıların karşısına çıkabilir.

Peki kredili işlem nedir, kredili işlem yasağı ne demek, neden uygulanır ve hisse senedini nasıl etkiler? İşte yatırımcıların bilmesi gerekenler.

Kredili İşlem Nedir?

Kredili işlem, yatırımcının sahip olduğu özkaynağın yanında aracı kurum tarafından sağlanan finansmanı kullanarak sermaye piyasası aracı satın almasıdır.

Basit bir örnekle düşünelim:

Yatırımcının hesabında 100.000 TL bulunuyor. Aracı kurumun sunduğu kredi ve teminat koşulları çerçevesinde yatırımcı, yalnızca kendi parasını kullanarak alabileceğinden daha yüksek tutarda pozisyon oluşturabilir.

Bu durumda yatırımcı hem kendi sermayesini hem de aracı kurumdan sağlanan finansmanı kullanmış olur.

Kredili işlem yatırımcının potansiyel getirisini artırabileceği gibi zarar riskini de büyütebilir. Çünkü yatırımcı yalnızca kendi parasını değil, belirli koşullarla kullandığı finansmanı da dikkate almak zorundadır.

Bu nedenle kredili işlemler, normal hisse senedi alımına göre daha yüksek risk taşıyabilir.

Yatırımın Yeni Adı Paratron ile Siz de Kazanmaya Başlayın!

Borsada Kredili İşlem Nasıl Yapılır?

Kredili işlem yapabilmek için yatırımcının öncelikle işlem yaptığı aracı kurumun bu hizmeti sunması ve ilgili şartları karşılaması gerekir.

Aracı kurumlar müşterilerinden belirli teminat koşullarını yerine getirmelerini isteyebilir. Ayrıca her hisse senedi kredili işleme açık olmayabilir.

Borsa İstanbul'un düzenlemelerinde kredili alım ve açığa satışa konu olabilecek menkul kıymetler belirli kurallara göre belirleniyor. Borsa İstanbul, Yıldız ve Ana Pazar'da işlem gören payların belirli koşullarda kredili alım ve açığa satış işlemlerine konu olabildiğini belirtiyor.

Bu nedenle yatırımcının işlem yapmadan önce:

• Hissenin kredili işleme uygun olup olmadığını,
• Aracı kurumun teminat şartlarını,
• Kullanılabilecek kredi tutarını,
• Faiz ve diğer işlem maliyetlerini,
• Pozisyonun taşıma koşullarını

kontrol etmesi önemlidir.

Kredili İşlem Yasağı Nedir?

Kredili işlem yasağı, belirli bir hisse senedinde kredili alım işleminin yapılamaması anlamına gelir.

Borsa İstanbul'da bu tedbir çoğunlukla “Açığa Satış ve Kredili İşlem Yasağı” şeklinde karşımıza çıkar.

Bu tedbir uygulandığında yatırımcı söz konusu payda yeni kredili alım gerçekleştiremez. Aynı tedbir kapsamında açığa satış işlemleri de kısıtlanır.

Borsa İstanbul'un Volatilite Bazlı Tedbir Sistemi kapsamında birinci seviye tedbir olarak “Açığa Satış ve Kredili İşlem Yasağı” uygulanabiliyor. Tedbirlerin süresi ve kapsamı Borsa İstanbul tarafından duyuruluyor.

Burada önemli bir ayrım vardır:

Kredili işlem yasağı, hissenin tamamen alınıp satılamadığı anlamına gelmez.

Yasak, kredili işlem ve açığa satış gibi belirli işlem türlerini kısıtlar. Hissenin normal şekilde alınıp satılıp satılamayacağı ise uygulanan diğer işlem esaslarına bağlıdır.

Kredili İşlem Yasağı Neden Gelir?

Kredili işlem yasağı, yatırımcıların ve piyasanın aşırı volatiliteden kaynaklanan risklerden korunması amacıyla uygulanan tedbirlerden biri olabilir.

Borsa İstanbul'un açıklamalarında Volatilite Bazlı Tedbir Sistemi'nin temel amaçlarından biri, işlemlerin adil ve dürüst şekilde gerçekleşmesini sağlamak ve yatırımcıları aşırı volatilitenin oluşturduğu risklerden korumak olarak belirtiliyor.

Özellikle bir hisse senedinde olağandışı fiyat ve işlem hareketleri görüldüğünde çeşitli tedbirler uygulanabilir.

Bunlar arasında:

• Açığa satış ve kredili işlem yasağı,
• Brüt takas,
• Emir paketi,
• Tek fiyat yöntemi,
• İnternet emir kanallarının kısıtlanması

gibi farklı tedbirler bulunabilir.

Bu tedbirler aynı anda veya kademeli şekilde uygulanabilir.

Kredili İşlem Yasağı Hisseyi Nasıl Etkiler?

Yatırımcıların en çok merak ettiği konulardan biri, kredili işlem yasağının hisse fiyatını nasıl etkilediğidir.

Burada tek yönlü bir sonuçtan söz etmek doğru değildir.

Kredili işlem yasağı, hisse senedinde kredili alım yapabilen yatırımcıların yeni pozisyon açmasını engeller. Aynı zamanda açığa satış işlemleri de kısıtlanıyorsa, piyasadaki bazı işlem stratejileri kullanılamaz hale gelir.

Bu durum:

• İşlem hacmini etkileyebilir,
• Hissenin likiditesini değiştirebilir,
• Kısa vadeli yatırımcı davranışlarını etkileyebilir,
• Hisse üzerindeki alım ve satım dengesini değiştirebilir.

Ancak “kredili işlem yasağı gelen hisse kesin düşer” veya “kesin yükselir” şeklinde bir sonuç çıkarmak doğru değildir.

Hissenin fiyatı şirket haberleri, bilanço, piyasa koşulları, yatırımcı ilgisi ve genel endeks hareketleri gibi birçok faktörden etkilenir.

Kredili İşlem Yasağı Olan Hisseler Alınabilir mi?

Kredili işlem yasağı bulunan bir hisse senedinin tamamen işlem dışı kaldığı düşünülmemelidir.

Uygulanan tedbirin kapsamına göre, yatırımcılar hisseyi kendi özkaynaklarıyla normal alım satım işlemlerinde değerlendirebilir.

Ancak yatırımcının kredili alım yapması mümkün olmayabilir. Açığa satış yasağı da uygulanıyorsa ilgili payda açığa satış işlemi de gerçekleştirilemez.

Bu nedenle yatırımcının yalnızca “hissede yasak var mı?” sorusuna değil, “hangi işlem türüne yasak geldi?” sorusuna da bakması gerekir.

Açığa Satış ve Kredili İşlem Yasağı Nedir?

“Açığa satış ve kredili işlem yasağı”, iki farklı işlem yöntemine yönelik kısıtlamayı ifade eder.

Kredili işlem: Yatırımcının belirli şartlarla aracı kurum finansmanından yararlanarak alım yapmasıdır.

Açığa satış: Yatırımcının sahip olmadığı sermaye piyasası aracını satması veya buna ilişkin emir vermesidir. Borsa İstanbul da açığa satışı bu şekilde tanımlıyor.

Dolayısıyla bu iki işlem birbirinden farklıdır. Ancak Borsa İstanbul'un bazı tedbirlerinde ikisi birlikte kısıtlanabilir.

Bu nedenle bir hissede “açığa satış ve kredili işlem yasağı” bulunması, yatırımcının normal hisse alım satımının tamamen yasaklandığı anlamına gelmez.

Kredili İşlem ile Normal Hisse Alımı Arasındaki Fark Nedir?

Normal hisse alımında yatırımcı, kendi hesabındaki mevcut parayı kullanarak hisse satın alır.

Kredili işlemde ise yatırımcı, belirlenen teminat ve kredi koşulları çerçevesinde aracı kurum finansmanından yararlanabilir.

Örneğin yatırımcının 100.000 TL'si olduğunu düşünelim.

Normal işlemde yatırımcı kendi sermayesiyle işlem yaparken, kredili işlemde aracı kurumun sunduğu imkanlar sayesinde daha büyük bir pozisyon oluşturabilir.

Ancak pozisyon büyüdükçe hem potansiyel kazanç hem de potansiyel zarar artabilir.

Bu nedenle kredili işlem, özellikle deneyimsiz yatırımcılar açısından daha dikkatli değerlendirilmesi gereken bir yöntemdir.

Kredili İşlem Yasağı Ne Zaman Kalkar?

Kredili işlem yasağının ne zaman sona ereceği, uygulanan tedbirin türüne ve ilgili Borsa İstanbul duyurusuna bağlıdır.

VBTS kapsamında birinci seviye “Açığa Satış ve Kredili İşlem Yasağı” tedbiri 1 ay süreyle uygulanabiliyor. Ancak farklı tedbirlerin veya yeni kararların devreye girmesi halinde işlem koşulları değişebilir.

Bu nedenle yatırımcıların yalnızca yasağın başladığı tarihe değil, tedbirin sona erme tarihine ve sonrasında alınan yeni kararlara da bakması gerekir.

Kredili İşlem Yasağı Olan Hisseler Nereden Öğrenilir?

Kredili işlem yasağı veya diğer işlem tedbirleri bulunan hisseler için en güvenilir kaynaklardan biri Borsa İstanbul'un resmi duyuruları ve tedbir listeleridir.

Borsa İstanbul, VBTS ve Borsa Genel Müdürlüğü kararlarıyla alınan menkul kıymet tedbirlerine ilişkin listelere erişim sağlıyor.

Bu nedenle sosyal medya paylaşımları veya üçüncü taraf internet siteleri yerine öncelikle Borsa İstanbul ve ilgili resmi duyurular kontrol edilmelidir.

Bir hisse hakkında işlem yasağı araştırılırken şu bilgiler birlikte incelenmelidir:

• Tedbirin türü,
• Başlangıç tarihi,
• Bitiş tarihi,
• Tedbirin hangi işlemleri kapsadığı,
• Yeni bir tedbir kararı alınıp alınmadığı.

Kredili İşlem Yasağı Yatırımcı İçin Ne Anlama Gelir?

Kredili işlem yasağı, yatırımcının ilgili hisse senedinde belirli işlem yöntemlerini kullanamayacağı anlamına gelir.

Bu durum özellikle kredili pozisyon açmayı planlayan yatırımcılar açısından doğrudan önem taşır.

Ancak yasağın tek başına hissenin gelecekteki fiyat hareketi hakkında olumlu veya olumsuz kesin bir sinyal verdiği düşünülmemelidir.

Yatırımcılar karar verirken şirketin finansal yapısını, bilançosunu, sektördeki gelişmeleri, hisse likiditesini ve uygulanan tedbirin kapsamını birlikte değerlendirmelidir.

Kredili İşlem Yasağı ile Brüt Takas Aynı Şey mi?

Hayır.

Kredili işlem yasağı ile brüt takas farklı tedbirlerdir.

Kredili işlem yasağında temel olarak ilgili payda kredili alım ve/veya açığa satış işlemlerine yönelik kısıtlama söz konusudur.

Brüt takasta ise işlemlerin takas ve netleştirme sürecine ilişkin farklı kurallar uygulanır.

Borsa İstanbul'un VBTS uygulamasında “Açığa Satış ve Kredili İşlem Yasağı” birinci seviye tedbir olarak yer alırken, “Brüt Takas” ikinci seviye tedbir olarak listeleniyor.

Bu nedenle yatırımcıların iki kavramı birbirine karıştırmaması gerekir.

Kredili İşlem Kullanmak Riskli mi?

Kredili işlem, yatırımcının daha büyük bir pozisyon oluşturmasına imkan sağlayabildiği için riski de artırabilir.

Hisse fiyatının yatırımcının beklentisinin tersine hareket etmesi halinde zarar yalnızca kullanılan özkaynakla sınırlı kalmayabilir. Ayrıca kredili pozisyonlarda finansman maliyetleri de dikkate alınmalıdır.

Bu nedenle kredili işlem kullanacak yatırımcıların:

• Teminat koşullarını,
• Finansman maliyetini,
• Hissenin volatilitesini,
• Olası zarar miktarını,
• Pozisyon taşıma süresini

önceden değerlendirmesi önemlidir.

Sonuç: Kredili İşlem Yasağı Ne Demek?

Kredili işlem yasağı, bir hisse senedinde yatırımcıların kredili alım yapmasını kısıtlayan tedbirlerden biridir. Borsa İstanbul'da bu uygulama çoğu zaman açığa satış yasağıyla birlikte “Açığa Satış ve Kredili İşlem Yasağı” şeklinde karşımıza çıkar.

Ancak bu tedbir, ilgili hissenin tamamen alınıp satılamadığı anlamına gelmez. Yatırımcıların yasağın hangi işlemleri kapsadığını, ne kadar süreyle uygulanacağını ve başka tedbirlerin bulunup bulunmadığını kontrol etmesi gerekir.

Özellikle yeni yatırımcıların kredili işlemlerin potansiyel getirinin yanında daha yüksek zarar ve finansman riski de taşıyabileceğini unutmaması önemlidir.

Borsada işlem yasağı veya tedbir bulunan hisseler hakkında karar vermeden önce en güncel Borsa İstanbul duyurularının kontrol edilmesi, yatırımcının güncel işlem koşullarını doğru anlamasına yardımcı olur.